امید جهانشاهی یکشنبه 10 اردیبهشت 1396 12:13 ب.ظ نظرات ()


خلیج فارس

روز 10 اردیبهشت به نام روز ملی «خلیج فارس» درج شده است و این در حالی است که به گفته محققان این حوزه با توجه به توسعه سواحل در این منطقه ورود آلاینده‌ها موجب شکوفایی جلبکی در خلیج‌فارس شده است، ضمن آنکه به دلیل وجود گسل فعال مکران، نیازمند ایجاد مرکز هشدار سونامی در کشور هستیم.

شکوفایی کشند قرمز و عروس دریایی، افزایش آلودگی آب، میزان شوری و کدورت، مرگ تدریجی مرجان‌ها و تهدید زیستگاه آبزیان تنها بخشی از معضلاتی است که «خلیج فارس» با آن مواجه است.

مرجان‌های خلیج فارس که همواره در معرض پدیده سفیدشدگی قرار دارند

«خلیج فارس» به عنوان سومین خلیج بزرگ دنیا، در حدود 500 هزار سال پیش، در کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان بر اثر تغییر و تحول در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت.

این خلیج توسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است و از بین کشورهای همسایه خلیج فارس، کشور ایران بیشترین مرز آبی مشترک را با خلیج فارس دارد. طول مرز آبی کشور ایران با خلیج فارس با احتساب جزایر در حدود ۱۸۰۰ کیلومتر و بدون احتساب جزایر در حدود ۱۴۰۰ کیلومتر است.

خلیج فارس یکی از بزرگ‌ترین پناهگاه‌های موجودات دریایی مانند مرجان‌ها، ماهی‌های تزئینی کوچک، ماهی‌های خوراکی و غیر خوراکی، صدف‌ها، حلزون‌ها، نرم‌تنان، شقایق‌های دریایی، اسفنج‌های دریایی، عروس‌های دریایی، لاک‌پشت‌ها، دلفین‌ها، کوسه‌ماهی‌ها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر است.

۵ گونه از ۸ گونه لاک‌پشت‌های موجود در جهان در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند که ۲ گونه لاک پشت «عقابی» و «سبز» در سواحل و جزایر ایران چون هرمز، لارک، قشم، فارور و بنی فارور و مکان‌های کم عمق ساحلی سکونت دارند و عمده مکان‌های تخم‌ریزی آنها در جزایر هرمز، هنگام، فرور، شیدور، لاوان، کیش، نخیلو و ام‌الگرم گزارش شده‌است.

این در حالی است که وارد شدن نفت به آب‌های خلیج فارس باعث ایجاد مسمومیت در این لاک پشت‌ها شده، ضمن آنکه فعالیت‌های صیادی، وجود زباله، فاضلاب‌ها، تردد شناورها، انفجارات جهت اکتشاف معادن و آلودگی حرارتی تهدیداتی برای زندگی آنها محسوب می‌شود.

دلفین‌ها و نهنگ‌ها از جمله پستانداران آبی هستند که در خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند که در معرض مخاطرات گوناگون هستند؛ به گونه‌ای که به باور محققان به دلیل نبود تحقیقات کافی و نبود متخصص زبده باعث کاهش تعداد دلفین‌های گوژپشت و نهنگ‌های خاکستری شده‌ است.

علاوه بر آن ۷ گونه از کوسه‌ها در آب‌های خلیج فارس زندگی می‌کنند که از میان آنها می‌توان به کوسه ماهی درنده، کوسه گربه ماهی، نهنگ کوسه یا کوسه کر، کوسه سرچکشی، کوسه ماهی شکاری و کوسه ماهی گورخری اشاره کرد.

از سوی دیگر در این منطقه آبی گسل‌های مکران کشیده شده است و علی رغم توسعه اقتصادی در این مناطق همواره احتمال زلزله و بروز سونامی می‌رود.

با توجه به این حقایق به منظور پاسداری از میراث معنوی و فرهنگی «خلیج فارس» و همچنین توجه به جنبه‌های زیستی، از سال 84 «خلیج فارس» در تقویم‌ها روزی را به نام خود کرد. ۱۰ اردیبهشت هرسال مجالی برای ما خواهد بود تا از ابهت خلیج فارس و مشکلاتی که زمینیان برای آن ایجاد کرده‌اند، سخن به میان بیاوریم.

دست و پنجه نرم کردن خلیج فارس با آلاینده‌های زیست محیطی

دکتر وحید چگینی، مشاور کمیسیون تخصصی طرح پرورش ماهی در قفس سازمان شیلات (طرح اقتصاد مقاومتی) در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، با بیان اینکه خلیج فارس از لحاظ میزان آلاینده‌ها در شرایط غیر عادی نیست، اظهار کرد: از سوی دیگر ساخت جزایر مصنوعی در خلیج فارس از سوی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس باعث نگرانی است، ولی کشورهای منطقه که شامل ایران نیز می‌شود، باید توجه کنند که فاضلاب و مواد آلاینده‌ را از طریق شهرها و روستاهای اطراف وارد این آبراهه نکنند.

وی با اشاره به وضعیت زیست مرجان‌ها، این جانوران را یکی از اکوزیست بوم منطقه نام برد و یادآور شد: توجه به این زیست‌بوم بسیار اهمیت دارد و نباید به دلیل ساخت بنادر و توسعه اقتصادی، زیست بوم خلیج‌فارس آسیب ببیند.

چگینی با بیان اینکه در حال حاضر روزانه تعداد زیادی شناور و تانکرهای نفتی در خلیج فارس درحال رفت و آمد هستند، اضافه کرد: از این رو باید زیست دریا از سوی کشورهای منطقه و سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی مورد توجه قرار گیرند.

این محقق حوزه علوم اقیانوس‌شناسی با اشاره به وضعیت شکوفایی کشند قرمز و عروس دریایی در خلیج فارس، خاطرنشان کرد: این شکوفایی هر سال به دلیل تغییر فصل و گرم شدن هوا و همچنین به دلیل ورود فاضلاب‌های شهری و روستایی به آب از سوی ایران و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس رخ می‌دهد ، ولی در سال‌های اخیر شکوفایی جلبکی را همانند رخدادی که چندین سال قبل رخ داد و 9 ماه به طول انجامید، شاهد نبودیم.

شکوفایی جلبکی و کشند قرمز در خلیج فارس که منجر به قرمز شدن آب شد

به گفته وی، این شکوفایی جلبکی علاوه بر وارد شدن خسارت زیست محیطی، خسارات اقتصادی نیز در پی دارد.

چگینی با بیان اینکه این شکوفایی را هم در آب‌های شمالی و هم جنوبی کشور داریم، یادآور شد: از سوی دیگر به دلیل ورود آب توازن کشتی‌ها، گونه‌های غیر بومی و مهاجم به آب‌ها وارد شده است که سازمان دریانوردی و کشتیرانی و سازمان محیط زیست توجه زیادی در این زمینه دارند و بر اساس گزارش‌های آنها داده‌ای مبنی بر وارد شدن گونه‌های مهاجم منتشر نشده است.

مشاور کمیسیون تخصصی طرح پرورش ماهی در قفس سازمان شیلات، خلیج فارس را منطقه‌ای توصیف کرد که دارای حداکثر دما و دستخوش تغییرات دمایی است و اظهار کرد: افزایش دمایی در این منطقه به دلیل پدیده جهانی گرم شدن زمین است و پیشنهاد می‌شود که پارامترهای زیست محیطی خلیج فارس اندازه گیری و رصد شود و تغییرات آن رصد شود تا شاهد رخدادهای ناگوار در این حوزه آبی نباشیم.

وی استفاده از سنجنده‌های ماهواره‌ای را برای اندازه گیری پارامترهای دریایی همچون دمای سطح آب مهم دانست و گفت: همچنین با استفاده از این فناوری می‌توان شکوفایی جلبکی را رصد کرد و از سوی دیگر این فناوری با کمک علم فیزیک دریا می‌تواند ما را در بررسی جابجایی‌های شکوفایی جلبکی یاری رساند.